Het verhaal achter de koffieplant

De koffiebonen aan een koffieplant op een koffieplantage.
De koffiebonen aan een koffieplant op een koffieplantage.

De koffieplant

Kruipers, struiken, bomen en lianen; er bestaan wel zestig soorten koffieplanten, allemaal zogenaamde houtige soorten. De koffieplant komt oorspronkelijk uit de Afrikaanse oerwouden en groeit nog steeds alleen in (sub)tropische gebieden.

Arabica en Robusta

De koffieplant hoort tot de familie van ruwbladigen, de Rubiacceeën. En daarbinnen weer tot het geslacht van de Coffea, met Coffea Arabica en Coffea Robusta als meest voorkomende soort koffieplant. Van die twee neemt de Arabica zo’n zeventig procent van de wereldwijde productie voor zijn rekening en Robusta circa dertig procent. Het verschil tussen die twee soorten zit ‘m vooral in de smaak en het cafeïnegehalte. Arabica bonen bevatten ongeveer 0,8 % tot 1,8% cafeïne en Robusta bonen ongeveer tot 2,0% tot 2,7 %. Arabicabonen smaken wat milder en er zit ongeveer zeventig procent minder cafeïne in dan in robustabonen. Die hebben dan ook een wat steviger smaak. De Coffea Arabica koffieplant is zelf bestuivend, de Robusta koffieplant is afhankelijk van kruisbestuiving.

Wortels van de koffieplant

De koffieplant heeft heel veel verschillende soorten wortels, verticaal en horizontaal groeiend. Het totale wortelstelsel kan wel twintig tot vijfentwintig kilometer lang worden. Hoe het wortelsysteem van de koffieplant eruit ziet, wordt sterk beïnvloed door de bodemgesteldheid. De koffieplant groeit het beste in een vruchtbare, kruimelige humuslaag, goed luchtdoorlatend en met veel mineralen. Vooral het mineraalgehalte is erg belangrijk. Voor een sterk en uitgebreid wortelstelsel heeft de koffieplant een goede toevoer nodig van stikstof, calcium en magnesium. Voordat de koffieplant in de grond wordt gezet, worden de verticale wortels vaak korter geknipt. Zo kunnen de horizontale wortels zich beter ontwikkelen. Dat is gunstig, want deze meer oppervlakkig gelegen wortels kunnen het water en de toegevoegde voedingsstoffen makkelijker opnemen.

Bloei in regentijd

In de regentijd groeit en bloeit de koffieplant, in de droge tijd neemt hij rust. Vandaar zijn voorkeur voor een (sub)tropisch klimaat, met natte en droge periodes. De lange, ovale bladeren van de koffieplant hebben wasachtig laagje en blijven het hele jaar groen.
De bloemknoppen zitten in groepjes van twee tot twintig bij elkaar in de ‘bladoksels’ van de plant (daar waar het blad uit stengel komt). Zo’n dag of tien na een flinke regenval komen de bloemen van de koffieplant uit, met aan elke bloem vijf witte kroonblaadjes. Tegelijktijdig  vormen zich nieuwe bladeren en bloemknoppen aan de koffieplant, die na de volgende regenval op hun beurt weer gaan bloeien.

Zaden of bonen?

De vrucht die zes tot acht weken na de bloei van een bloem ontstaat is een steenvrucht. In die steenvrucht zit een pit en daarin weer zaden. Die zaden van de koffieplant zijn de koffiebonen. Eigenlijk is een koffieboon dus geen echte boon. Het is het zaad van een steenvrucht – de vrucht van de koffieplant. Toch noemen we ze bonen, waarschijnlijk gewoon omdat ze daar op lijken. De zaden zijn op zo’n manier gerangschikt in de pit dat ze tegen elkaar aandrukken, waardoor de kenmerkende  ‘bonenvorm’ ontstaat. Jonge koffieplanten bloeien pas na drie jaar voor het eerst. En daarna duurt het nog meestal ongeveer tot twee jaar voordat je echt goed kan koffie oogsten, met een oogst van mooie rode koffiebessen. Voor een kopje espresso uit je espressomachine heb je al gauw zo’n veertig koffiebonen nodig.

Coffee belt

Als koffie verbouwd wordt is dat vrijwel altijd in struiken, dat is het makkelijkste bij het verzorgen en oogsten. Ongeveer de helft van de koffieplanten groeit in  Afrika, onder andere uit Oeganda en Ethiopië. Maar ook in Zuid Amerika en Zuidoost Azië doet de koffieplant het goed en vind je veel koffieplantages. Bijvoorbeeld in Brazilië, Colombia en Vietnam. In totaal zijn er ruim zeventig koffieproducerende landen rondom de evenaar, zo tussen de 25ste noorderbreedtegraad en de 30ste zuiderbreedtegraad: de coffee belt.

Daaronder vallen bijvoorbeeld:
• Hawaii
• Mexico
• Puerto Rico
• Costa Rica
• Guatemala
• Columbia
• Brazilië
• Ethiopië
• Kenia
• West Afrika
• Ivoorkust
• Jemen
• Indonesië
• Vietnam

Tropische regens

De gebieden in de coffee belt hebben precies de goede temperatuur, hoogteligging en vochtigheidsgraad  voor het verbouwen van de koffieplant. Ook de bodemgesteldheid is prima: een vruchtbare, kruimelige humuslaag, goed luchtdoorlatend en met veel mineralen. De wortels van de koffieplant houden de humuslaag vast, en dat is maar goed ook – anders zouden de enorme tropische regens die in no time wegspoelen.

Koffieplant is zuurstofproducent

In een groot deel van de wereld is de koffieplant inmiddels een van de belangrijkste zuurstofbronnen. De koffieplant produceert bijna veertig liter zuurstof per hectare. Dat is ongeveer de helft van de zuurstofproductie in een even groot gebied in het regenwoud.