De verschillende manieren van koffie oogsten

De vuurrode koffiebes.

Ongeveer drie tot vier jaar nadat de koffieplant in de grond staat, kun je voor het eerst de koffiebonen oogsten. Vanaf dan kan elk jaar in het droge seizoen de koffie geoogst. De meeste bessen zijn dan helderrood, glanzend en voelen stevig aan: de perfecte tijd om te oogsten!

Je kunt koffie op twee verschillende manieren oogsten:

Met de hand oogsten of ‘selectief oogsten’
Alleen de rijpe bessen worden geoogst. Ze zijn te herkennen aan hun felrode, glanzende buitenkant. Maar om erachter te komen of ze klaar zijn om te oogsten, kun je ook zachtjes in de bessen knijpen. Rijpe bessen voelen zacht aan en geven een beetje mee. Onder de rode schil zit het vruchtvlees, daaronder de hoornschil, dan het zilvervlies en ten slotte een gelatineachtig laagje dat de koffieboon binnenin bedekt. De onrijpe bessen blijven aan de boom zitten, om later in het jaar geoogst te worden.

Oogsten door middel van ‘strippen’
Hierbij worden alle bessen in een keer binnengehaald. Dit kan met de hand of machinaal, maar bij allebei de methoden worden alle bessen in een keer van de takken gehaald.

Handmatig strippen
Alle bessen, rijp en onrijpe, worden met een grote ‘veeg’ handmatig van de boom ‘gestript’.  Je grijpt gewoon het uiteinde van de tak goed vast en beweegt je hand (met stevige handschoen) richting stam, waardoor alle bessen van de tak ‘gestript’ worden.

Machinaal strippen
Bij deze manier van oogsten worden machines ingezet om de bessen van de boom te halen. Sommige machines schudden de boomstam krachtig heen en weer, zodat de bessen op de grond vallen. Andere zijn voorzien van een soort ‘borstels’, die de bessen van de koffiestruiken ‘vegen’.

Bij zowel handmatig- als machinaal strippen worden er grote lakens onder de bomen gespannen, waarin de bessen worden opgevangen als ze uit de struik vallen. Door de lakens te schudden, komen takjes en blaadjes omhoog en kunnen zo door de wind worden weggeblazen.

Lucratief oogsten

‘Strippen’ als methode om te oogsten zorgt er wel voor dat relatief veel bessen weggegooid worden. De onrijpe (maar ook de overrijpe) bessen kun je namelijk niet gebruiken om koffie van te branden. Toch oogsten koffieverbouwers de bessen vaak op deze manier, want commercieel gezien is dit lucratiever dan alleen de rijpe bessen oogsten. De selectieve manier van oogsten wordt vanwege de arbeidsintensiviteit eigenlijk alleen bij de – kwalitatief superieure, en dus duurdere –  Arabica bonen toegepast.

Oogsten in Brazilië

Koffie groeit vaak in bergachtig gebied, wat mechanisch oogsten erg lastig maakt. Daarom wordt koffie vaak met de hand gestript. Een uitzondering is Brazilië, met zijn relatief vlakke landschap en enorme koffieplantages. De combinatie van deze twee omstandigheden heeft ervoor gezorgd dat de boeren hier wel op grote schaal de koffie machinaal oogsten. Dat maakt Brazilië tot een van de grootste koffieproducerende landen ter wereld.
In dit koffieproducerende land bij uitstek met een lange koffiegeschiedenis, is het drie keer zo kosteneffectief om de koffiestruik een paar keer per jaar te ‘strippen’ dan om selectief te oogsten. Ook al gaan daarbij veel onrijpe en overrijpe bessen verloren. Brazilianen oogsten hun koffie als ongeveer vijfenzeventig procent van de bessen perfect rijp om te oogsten zijn. De Braziliaanse koffiestruiken produceren dan ook bessen waarvan een hoog percentage tegelijkertijd rijp is. Dat maakt deze methode van oogsten zo lucratief voor de Braziliaanse koffieplantagehouders.

Ervaren plukkers

Het oogsten van de bessen moet regelmatig gebeuren, want de rijpe bessen zijn binnen 10 tot 14 dagen overrijp – en daarmee onbruikbaar. Elke koffiestruik produceert per oogst zo’n twee tot vier kilo bessen. Een ervaren plukker kan per dag wel 45 tot 90 kilo bessen per dag oogsten. Elke 100 kilo geoogste bessen levert – na het koffiebranden – zo’n 12-20 kg koffiebonen op, klaar voor de export.