De geschiedenis van koffie

Oude Barista tools uit het verleden koffie te zetten.

Van een wakkere geitenhoeder in Ethiopië in het jaar 800 voor Christus naar je Starbucks latte van vanochtend. Koffie heeft in een paar eeuwen tijd een lange weg afgelegd, van oost naar west.
 
 

Levenslustige geiten


De koffiegeschiedenis begint zo: er was eens, bijna drieduizend jaar geleden, een Ethiopische geitenhoeder die Kaldi heette. Op een dag viel het hem op dat zijn geiten wel heel enthousiast van koffieplant naar koffieplant sprongen om aan de rode vruchten te knabbelen. Hij besloot zelf ook eens wat te proberen van die vruchten met boonachtige pitten erin. Niet veel later huppelde hij al even happy met zijn geiten mee. Een monnik volgde zijn voorbeeld en nam een handvol mee voor zijn broeders. Die avond waren de monniken wel bijzonder wakker tijdens het gebed. Het geheim van de oppeppende werking van cafeïne was voorgoed onthuld. Tenminste, zo gaat de legende van de koffiegeschiedenis.

Koffiegeschiedenis van religieus naar seculier

Toch duurde het nog een hele tijd voordat de koffiebonen geroosterd, gebrouwen en gedronken zou worden zoals we dat nu doen. Religieuze Arabieren deden dat vanaf ongeveer het jaar 1000 en pas rond 1300 werd koffiedrinken onder seculiere moslims een dagelijkse gewoonte. Vanaf toen ging het hard, samen met de Islam verspreidde koffie zich over Noord-Afrika, het mediterrane gebied en India. Overal waar moslims waren was er koffie.

Koloniale koffiegeschiedenis

Eigenlijk wilden de Arabieren het productieproces in eigen handen houden, maar in 1616 lukt het de Nederlanders een levende koffieplant Europa binnen te krijgen. In 1696 was de eerste Europese koffieplantage een feit, op het (toen) koloniale eiland Java. In de koffiegeschiedenis een enorm zakelijk succes dat zich al snel uitbreidde naar andere nabijgelegen eilanden. De koloniale Nederlanders deelden al gauw koffieplanten uit als bijzondere geschenk aan Europese aristocraten en hofhoudingen.

Een koffiestekje gepikt

De koffiegeschiedenis ontvouwt zich verder als de Franse Zonnekoning (Louis XIV) in 1714 ook een koffieplant kreeg, voor zijn Jardin des Plantes. Een paar jaar later vroeg een Franse officier, die vanuit Madagaskar in Parijs met verlof was, aan Louis of hij een stekje mee naar zijn eiland mocht nemen. Hij zag al een Frans Java voor zich, vol met lucratieve koffieplantages. Het mocht niet, maar de officier klom ’s nachts stiekem over het hek en pikte een stekje. Dat nam hij mee naar Madagaskar. Vijftig jaar later was het plantje uitgegroeid tot 18 miljoen koffiestruiken. Van hier uit vond koffie zijn weg naar Brazilië, dat al gauw enorme hoeveelheden produceerde.

Koffiegeschiedenis en Verlichting

In de vijftiende eeuw dronken mensen meer bier dan water. Weliswaar lichter bier dan we nu schenken, maar als je er genoeg van dronk toch nogal bedwelmend. Vanaf de 17eeuw gingen we steeds meer koffie drinken. Is het toeval dat de Verlichting juist toen begon en we het ene na het andere revolutionaire idee hadden en talloze uitvindingen deden? Misschien is de koffiegeschiedenis nauwer verbonden met de geschiedenis van de mensheid dan je gedacht had!

Verslavend maar ongevaarlijk

Rond 1800 was koffie dus niet langer een exquise drankje voor de elite, maar een volksdrank voor mensen in de hele wereld. Rastafari en Mormonen zijn de enigen in de koffiegeschiedenis die koffie afwijzen, vanwege de verslavende werking van cafeïne. In de rest van de wereld is koffie inmiddels razend populair omdat het zo opwekkend is en bovendien je geheugen en concentratie verbetert. Koffie is weliswaar verslavend als je er teveel van drinkt, maar het is haast onmogelijk een overdosis te nemen (tenzij je bijvoorbeeld dieetpillen slikt die cafeïne bevatten). Het kan zelfs beschermend werken tegen hart- en vaatziekten en migraine tegengaan. Maar koffie en zwangerschap gaan dan weer niet heel goed samen.

Nederlanders de grootste koffiedrinkers

Vandaag de dag zijn wij Nederlanders per hoofd van de bevolking de grootse koffiedrinkers. Daarna volgt Denemarken, IJsland, Noorwegen en Finland. Al deze landen moeten al hun koffie importeren, want er groeit geen koffie. De VS zijn de grootste importeurs van koffie. Amerikanen zijn gek op koffie maar hebben maar een staat in de coffee belt: Hawaii.
Al met al consumeren we in de 21 eeuw per dag 300 ton cafeïne. Dat is genoeg om elke wereldbewoner dagelijks van een kopje koffie te voorzien.

Een mooie koffiegeschiedenis.